Năm 2026 đang đến rất gần, và Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của EU không còn là cảnh báo xa xôi. Đối với doanh nghiệp sắt thép Việt Nam, đây là một “bài kiểm tra” bắt buộc quyết định sự tồn tại tại thị trường tỷ đô EU. Việc chuẩn bị ngay từ bây giờ không chỉ là tuân thủ pháp luật, mà còn là chìa khóa để biến thách thức thành lợi thế cạnh tranh, khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Bài viết dưới đây sẽ phân tích sâu về CBAM thép 2026 và lộ trình hành động cụ thể.
CBAM 2026 – “Luật chơi” mới định hình lại cuộc chơi xuất khẩu sắt thép vào EU
CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) là công cụ chính sách của Liên minh Châu Âu nhằm áp đặt mức giá carbon đối với hàng hóa nhập khẩu tương đương với mức giá mà các nhà sản xuất nội khối EU phải chi trả theo Hệ thống giao dịch phát thải EU (EU ETS).
CBAM là gì và tại sao doanh nghiệp thép Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc?
CBAM, hay Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon, là một loại thuế carbon EU áp dụng lên hàng hóa nhập khẩu có mức phát thải cao, nhằm ngăn chặn tình trạng “rò rỉ carbon” (carbon leakage) – nơi các công ty chuyển sản xuất sang các quốc gia có quy định môi trường lỏng lẻo hơn.
Đối với ngành thép Việt Nam, EU là một trong những thị trường xuất khẩu chủ lực nhờ hiệp định EVFTA. Tuy nhiên, lợi thế về thuế quan từ EVFTA có thể bị “bào mòn” hoàn toàn nếu doanh nghiệp không đáp ứng được các tiêu chuẩn môi trường EU mới này. Nếu không tuân thủ, hàng hóa của bạn sẽ phải chịu mức phí carbon rất cao, hoặc tệ hơn là không thể thông quan vào thị trường này.
Tại Công Ty Sắt Thép Đức Minh Khôi, qua hơn 15 năm kinh nghiệm phân phối các dòng thép hình I đúc, thép tấm, thép ống đúc… của các thương hiệu lớn như Hòa Phát, Pomina, chúng tôi nhận thấy xu hướng “xanh hóa” không chỉ là yêu cầu của chính phủ mà đang trở thành tiêu chí lựa chọn hàng đầu của các đối tác quốc tế.
Lộ trình áp dụng CBAM chi tiết từ 2026 đến 2034 và các mốc thời gian quan trọng cần lưu ý
Lộ trình CBAM thép 2026 đánh dấu sự chuyển đổi từ giai đoạn báo cáo sang giai đoạn bắt buộc mua chứng chỉ carbon.
Hiểu rõ các mốc thời gian là yếu tố sống còn để doanh nghiệp lên kế hoạch tài chính và kỹ thuật:
| Giai đoạn | Thời gian | Yêu cầu đối với doanh nghiệp |
|---|---|---|
| Chuyển tiếp | 01/10/2023 – 31/12/2025 | Báo cáo CBAM hàng quý về lượng phát thải có trong hàng hóa (phát thải trực tiếp và gián tiếp). Chưa phải nộp tiền thuế carbon. |
| Vận hành chính thức | 01/01/2026 | Bắt đầu mua và nộp lại Chứng chỉ carbon CBAM tương ứng với lượng phát thải. |
| Loại bỏ hạn ngạch miễn phí | 2026 – 2034 | EU sẽ giảm dần lượng hạn ngạch phát thải miễn phí cho các nhà sản xuất nội địa, đồng nghĩa với việc chi phí CBAM cho hàng nhập khẩu sẽ tăng dần theo từng năm. |
| Áp dụng toàn diện | Từ 2034 | Áp dụng 100% phí carbon theo giá thị trường EU ETS. |
Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý mốc 2026, khi dòng tiền thực tế sẽ bị ảnh hưởng bởi việc phải mua chứng chỉ.
Danh sách các sản phẩm sắt thép (mã HS) chịu tác động trực tiếp từ CBAM
Quy định CBAM áp dụng mặt hàng thép nào được xác định cụ thể dựa trên mã HS. Hiện tại, 6 nhóm ngành hàng bị ảnh hưởng bao gồm: Sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện, hydro.
Riêng đối với ngành thép, các mã HS thuộc Chương 72 (Sắt và thép) và Chương 73 (Các sản phẩm bằng sắt hoặc thép) đều nằm trong diện kiểm soát. Cụ thể bao gồm nhưng không giới hạn:
- Quặng sắt, gang, sắt xốp.
- Thép thô, thép bán thành phẩm.
- Thép thành phẩm: Thép thanh, thép cuộn, thép hình, thép tấm, thép ống.
- Các sản phẩm hạ nguồn: Bulong, ốc vít, đai ốc, long đen…
Việc xác định đúng mã HS là bước đầu tiên trong hướng dẫn báo cáo CBAM để tránh sai sót pháp lý.
Rủi ro lớn nhất: Chi phí ẩn và nguy cơ mất thị trường vì thiếu dữ liệu phát thải
Rủi ro lớn nhất không chỉ nằm ở số tiền thuế phải đóng, mà là sự thiếu hụt dữ liệu minh bạch về phát thải khí nhà kính.
Nếu doanh nghiệp Việt Nam không thể cung cấp số liệu phát thải thực tế (Actual Data) đã được thẩm định, EU sẽ áp dụng “giá trị mặc định” (Default Values) – thường là mức phát thải trung bình của 10% nhà máy tệ nhất tại nước xuất khẩu. Điều này sẽ đẩy cách tính thuế carbon CBAM lên mức cực cao, làm mất hoàn toàn năng lực cạnh tranh xuất khẩu so với các đối thủ đã có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về khử carbon.
Hơn nữa, rủi ro pháp lý từ việc báo cáo sai hoặc chậm trễ có thể dẫn đến các khoản phạt nặng nề từ cơ quan thẩm quyền EU (lên tới 50 EUR/tấn phát thải không báo cáo).
Giải pháp toàn diện giúp doanh nghiệp thép Việt Nam chủ động “vượt bão” CBAM
Để tồn tại, doanh nghiệp cần chuyển từ thế bị động sang chủ động thực hiện chuyển đổi xanh. Dưới đây là lộ trình các giải pháp thích ứng CBAM thép 2026 mà chúng tôi khuyến nghị.
Bước 1: Thiết lập hệ thống đo lường, kiểm kê khí nhà kính theo tiêu chuẩn EU
Bước nền tảng là phải biết mình đang phát thải bao nhiêu. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống kiểm kê khí nhà kính (GHG Inventory) theo tiêu chuẩn quốc tế ISO 14064-1 hoặc GHG Protocol.
Cần đo lường cả 3 phạm vi phát thải (Scopes), tuy nhiên Quy định CBAM sắt thép EU hiện tại tập trung chính vào:
- Phát thải trực tiếp (Scope 1): Từ quá trình đốt nhiên liệu (than, dầu, khí) trong lò nung, lò cao (BOF).
- Phát thải gián tiếp (Scope 2): Từ lượng điện năng tiêu thụ trong quá trình sản xuất (đặc biệt quan trọng với công nghệ lò hồ quang điện – EAF).
- Phát thải tiền chất (Precursors): Phát thải từ các nguyên liệu đầu vào như phôi thép, gang lỏng.
Bước 2: Hướng dẫn quy trình báo cáo và kê khai phát thải chi tiết, minh bạch
Quy trình báo cáo cần được chuẩn hóa để đảm bảo tính chính xác và nhất quán.
- Thu thập dữ liệu: Hóa đơn tiền điện, lượng nhiên liệu tiêu thụ, sản lượng đầu ra.
- Tính toán suất phát thải: Tính lượng CO2e trên mỗi tấn sản phẩm thép (tCO2e/tấn sản phẩm).
- Sử dụng biểu mẫu CBAM: Điền thông tin vào mẫu báo cáo chuyển tiếp (Transitional Registry) của EU.
- Thẩm tra độc lập: Thuê đơn vị thứ ba có thẩm quyền để xác nhận số liệu trước khi gửi đi.
Tại Công Ty Sắt Thép Đức Minh Khôi, chúng tôi luôn khuyến khích các đối tác sản xuất minh bạch hóa thông tin này, vì đây là cơ sở để chúng tôi cam kết chất lượng và nguồn gốc bền vững với khách hàng.
Bước 3: Tối ưu hóa sản xuất và chuyển đổi công nghệ để giảm dấu chân carbon
Đây là giải pháp cốt lõi để giảm số tiền thuế phải đóng. Các chiến lược tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng và công nghệ bao gồm:
- Chuyển đổi công nghệ: Chuyển từ công nghệ lò cao (BF-BOF) sử dụng than cốc sang lò hồ quang điện (EAF) sử dụng thép phế liệu và điện năng.
- Sử dụng năng lượng tái tạo: Lắp đặt điện mặt trời mái nhà hoặc mua chứng chỉ năng lượng tái tạo (I-REC) để giảm hệ số phát thải của điện lưới.
- Nhiên liệu xanh: Nghiên cứu sử dụng khí tự nhiên, sinh khối hoặc hướng tới tương lai là Hydro xanh để thay thế than đá.
- Cải tiến hiệu suất: Nâng cấp hệ thống động cơ, tận dụng nhiệt thừa để phát điện.
Bước 4: Hợp tác chuỗi cung ứng và vai trò của các hiệp hội ngành hàng
Một doanh nghiệp đơn lẻ rất khó để quản lý toàn bộ chuỗi cung ứng carbon. Cần có sự hợp tác chặt chẽ:
- Yêu cầu nhà cung cấp nguyên liệu đầu vào cung cấp dữ liệu phát thải của họ.
- Tham gia các chương trình của Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA) để cập nhật chính sách và chia sẻ kinh nghiệm quản lý rủi ro CBAM.
- Liên kết với các đơn vị tư vấn pháp lý và kỹ thuật để cập nhật các thay đổi trong chính sách thương mại quốc tế.
Biến thách thức CBAM thành cơ hội vàng để phát triển bền vững
Thay vì nhìn nhận CBAM như một rào cản, hãy xem đây là động lực để xanh hóa ngành thép và nâng tầm doanh nghiệp.
Lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp tiên phong: Mở khóa nguồn vốn xanh và chinh phục thị trường khó tính
Các doanh nghiệp tuân thủ tốt CBAM sẽ có “tấm hộ chiếu” thông hành vào thị trường EU mà không gặp trở ngại. Hơn nữa, việc minh bạch hóa ESG (Môi trường – Xã hội – Quản trị) giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận các nguồn tín dụng xanh với lãi suất ưu đãi từ các ngân hàng quốc tế đang đẩy mạnh tài trợ cho phát triển bền vững.
Xây dựng thương hiệu “thép xanh”: Nâng cao uy tín và giá trị doanh nghiệp trong mắt đối tác quốc tế
Thương hiệu “thép xanh” đang trở thành xu hướng toàn cầu. Khách hàng tại EU và các thị trường phát triển sẵn sàng trả giá cao hơn cho các sản phẩm thép có lượng phát thải thấp.
Với tư cách là đơn vị phân phối uy tín, Đức Minh Khôi nhận thấy rằng nhu cầu về các sản phẩm thép đạt chuẩn môi trường đang tăng lên không chỉ ở thị trường xuất khẩu mà ngay cả trong các dự án FDI tại Việt Nam. Việc là đại lý chính thức của các ông lớn như Hòa Phát, Pomina, Việt Nhật, Miền Nam giúp chúng tôi hiểu rõ nỗ lực chuyển đổi của các nhà sản xuất này và tự tin cung cấp các giải pháp vật liệu bền vững cho khách hàng.
Checklist hành động ngay: 5 bước chuẩn bị cốt lõi doanh nghiệp cần thực hiện từ hôm nay
Để không bị bỏ lại phía sau khi CBAM thép 2026 chính thức áp dụng phí, doanh nghiệp cần hành động ngay:
- Thành lập Ban chỉ đạo CBAM: Nhóm chuyên trách bao gồm kỹ thuật, kế toán và xuất nhập khẩu.
- Kiểm kê khí nhà kính ngay lập tức: Đừng đợi đến 2026. Hãy bắt đầu với dữ liệu năm 2024-2025.
- Đăng ký tài khoản trên CBAM Registry: Làm quen với giao diện và yêu cầu báo cáo của EU.
- Đánh giá tác động tài chính: Ước tính chi phí mua chứng chỉ carbon dựa trên giá carbon dự kiến của EU ETS để lập dự phòng ngân sách.
- Tìm kiếm đối tác tư vấn: Hợp tác với các chuyên gia về môi trường và pháp lý.
Kết luận
CBAM thép 2026 không phải là điểm kết thúc mà là sự khởi đầu cho một kỷ nguyên mới của ngành thép Việt Nam – kỷ nguyên của cạnh tranh bằng chất lượng xanh và trách nhiệm môi trường. Việc chủ động minh bạch hóa lượng phát thải và đầu tư vào công nghệ xanh không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của EU mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững, mở ra cánh cửa đến các thị trường giá trị cao và khẳng định cam kết phát triển có trách nhiệm.
Đừng để doanh nghiệp của bạn bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua toàn cầu này. Nếu bạn cần nguồn cung cấp sắt thép uy tín, chất lượng cao và sẵn sàng đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe cho công trình, hãy liên hệ ngay với chúng tôi.
CÔNG TY TNHH SẮT THÉP ĐỨC MINH KHÔI
- Địa chỉ: 48A Đường 22, Phước Long B, Thủ Đức, Hồ Chí Minh
- Hotline: 0907.252.666
- Zalo: 0907.252.666
Chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn kiến tạo những công trình bền vững và vươn tầm quốc tế.